Dili, 24 Outubru 2023, Iha ambitu selebrasaun Loron Organizasaun Nasoins Unidas, ONU, iha Timor-Leste ne’ebé hala’o iha Ministériu Negósiu Estranjeiru no Koperasaun, Prezidente Ramos-Horta ko’alia kona-ba papél ONU iha mundu globál no iha Timor-Leste.
Funmi Balogun, Koordenadóra Rezidente Nasoins Unidas, iha nia diskursu hato’o mensajen importante ida katak “Ema riku ida hela iha ema ki’ak nia leet signifika katak nia mós ki’ak. Ita kompletamente depende ba malu no ida ne’e tenke. Labarik sira ne’ebé hamlaha no la-eskola reprezenta ita-nia fallansu koletiva no família sira ne’ebé susar atu asesu ba hahán, uma mahon no saúde mós hanesan ita-nia pozisaun koletiva. Foin-sa’e sira ne’ebé laiha serbisu no diskriminasaun sira hasoru ema ida reprezenta ameasa ba ita-nia pás’’.
Prezidente iha nia diskursu badak hodi responde ba perguntas husi Kordenadóra ONU Funmi ne’ebé husu atu ita bele imagina wainhira ONU laiha iha mundu?, katak ita hatene klaru pozisaun ONU iha mundu globál no rekunhese sira-nia kontribuisaun ba prosesu ukun rasik an maibé ha’u sei la imajina mundu wainhira laiha ajénsia espesialidade ONU sira iha fatin sira hanesan iha Yemen, iha Gaza, iha Ukraina, iha Afganistaun no iha fatin problemátiku sira, ne’e sira mak iha ne’ebá ho organizasaun internasionál sira seluk.
Iha tinan 2002, nu’udar nasaun independente ida, Timor-Leste tama iha ONU, no harii misaun foun ida husi ONU (UN Mission of Support in East Timor, UNMISET). Nasoins Unidas hala’o ona papél esensiál ida hodi suporta prosesu demokrátiku no dezenvolvimentu sustentavel iha Timor-Leste. Administrasaun Tranzitóriu ONU nian iha Timor-Leste (UNTAET) hala’o husi tinan 1992 to’o 2002, hodi administra territóriu, ezerse autoridade lejizlativa no ezekutiva durante tranzisaun no apoiu kapasitasaun ba auto-governasaun.
