Reportajen : Lidia Amaral
Tve-t, 22-01-2024 Dili – Primeiru-Ministru Kay Rala Xanana Gusmão akompaña hosi autoridade Bali, Indonézia inagura edifisiu foun Konzul Jerál Repúblika Demokratica de Timor-Leste (RDTL) iha Bali Indonézia.
Serimónia inagurasaun ne’ebé hahú ho orasaun no bensaun husi Pro-Diaknu Igreja Katederál Denpasar, Karel Wodang no asina plaka inagurasaun husi Primeiru-Ministru Xanana Gusmão asiste husi Membru Konsellu Reprezentantivu Rejional Republika Indonezia, Arya Wedakarna, Sekretariu Rejional Provinsia Bali, Dewa Made Indra, Konsul Jerál Timor-Leste ba Bali, Aleixo V. da Silva, autoridade polisia no militár, migrasaun, korpu diplomatiku sira, iha área Tukad Mas I/no 4-Renon Bali.
Konsul Jerál Timor-Leste ba Bali, Aleixo da Silva informa, edifisiu ne’e reprezenta imajen Estadu Timor-Leste nian iha ASEAN liu-liu iha Bali hodi atende servisu no vizita entidade Estadu Timor-Leste no povu Timor-Leste ne’ebé hala’o movimentu ba estranjerus liu husi Bali.
“ Ho orgullun ha’u hakarak informa katak, edifisiu foun ida ne’e representante misaun diplomatiku Timor-Leste nian, tamba responsabilidade servisu ba nasaun, Konsuladu Timor-Leste hahú harii primeiru iha Bali, fulan Otobru 2006 ho pozisaun estrateziku hodi hametin kooperasaun entre Timor-Leste no Indonézia liu-liu iha Bali,”Dehan Konsuladu Aleixo da Silva, liu husi komunikaadu ne’ebe Tve-t asesu Segunda – feira (22/01).
Kooperasaun Timor-Leste no Indonésia la’ós foin maka estabelese, maibé hanoin hikas ba pasadu rezistensia, istória luta no rekonsiliasaun entre Timor-Leste no Indonésia hahú kedas ona ho lideransa Komandante Em Xefe das FALINTIL, Kay Rala Xanana Gusmão no Koronel Purwanto, Jenerál Militar Indonésia Timor-Timur halo kontaktu dame Larigutu (Kontak Dame Larigutu) loron 20 de Marsu 1983. Husi istória ne’e mak, inspira nasaun rua hari Komisaun Verdade no Amizade (CVA-TL no CVA-Indonézia) hala’o misaun lori povu no nasaun rua hari hikas dame no servisu hamutuk.
“Rekonsiliasaun no dame sai inspirasaun ba dezenvolvimentu nasional ne’ebe sai inspirasaun ba futuru moris entre povu no rai rua ,ba oin, Konsul Jerál Aleixo kontinua reprezenta Timor-Leste hodi hametin kooperasaun servisu iha área prioridade sira ne’ebé sei fó benefisiu ba povu no nasaun rua iha futuru mai,” Nia salienta
Alende inagura edifisiu foun, Konsul Jerál Aleixoho ekipa sira halo jestaun ba Orsamentu Jerál Estadu (OJE) hodi sosa mós karreta foun ida ho marka Alphard ne’ebé uza hodi tula bainaka VIP Estadu Timor-Leste.
Iha fatin hanesan, Membru Konsellu Reprezentantivu Rejional Repúblika Indonezia-Bali, Arya Wedakarna hato’o parabéns ba Timor-Leste, tanba iha ona edifisiu rasik hodi koopera no hala’o servisu nasaun nian iha Bali.
“Arya agradese. Parabens ba Timor-Leste ne’ebe ohin iha rasik ona edifisiu di’ak ida ne’e ita hare katak indonesia tenke besik liu tan hodi kria ninia amizade ho nasaun Timor-Leste hodi hare liu ba istoria sira ne’ebe mak iha ona,”Dehan Aria Wedakarna
Alende Governu Indonézia mós observa katak, prosesu konstrusaun infraestrutura iha Dili avansadu tebes nu’udar nasaun foun no Indonésia orgullu no konsidera Xanana nu’udar lider di’ak ida ne’ebé hala’o servisu no lori progresu rekoliasaun Timor-Leste no Indonésia metin fila fali iha istória nasaun no povu rua ninia. Governu Indonésia mós senti apresia halo esforsu maka’as no apoia Timor-Leste hola parte iha membru ASEAN.
Parte hanesan, Sekretariu Rejional Provinsia Bali, Dewa Made Indra, hato’o bemvindo ba Primeiru-Ministru Xanana nia partisipasaun hatudu kooperasaun Timor-Leste ho Indonésia.
“Agradese tebes ho Primeiru Ministru Xanana nia partisipasaun hodi hametin kooperasaun entre Timor-Leste no Indonesia liu-liu ba Bali hodi mai iha inagura edifisiu ida ne’e.Ami reprezenta povu no Governu Bali hodi hato’o parabens ho inagurasaun ida ne’e hodi hametin liu tan kooperasaun entre estadu no povu rai rua hodi hametin liu tan kooperasaun iha area oi-oin” Sekretariu Rejional Provinsia Bali, Dewa Made Indra informa.
Nia hatutan, inagurasaun uma ne’e ne’e la’òs hare kontrusaun fiziku edifisiu foun ne’e, maibé hare liu kooperasaun iha área politika, religiaun no kultura no sosiál.Bali no Timor-Leste iha kooperasaun ne’ebé bele hametin iha área edukasaun, saúde, turizmu no área prioridade seluk tan,tuir relatóriu autoridade migrasaun Indonésia nian hatudu, kada tinan 2022 to’o 20223, turista hosi Timor-Leste viajen ba Bali ho númeru boot tebes.
Tuir relatoriu migrasaun nian iha tinan 2022 iha turista hamutuk rihun 15.943 no iha tinan 2023 tutista hamutuk rihun 32.276 nu’udar hanesan turista husi Timor-Leste no numeru aumenta kada tinan,ida ne’e hatudu katak povu Timor-Leste no Indonesia iha istoria ne’ebe mak di’ak tebes.
Edifisiu foun ne’e uza ba servisu entre ekipa reprezentante linã ministériu sira hanesan, Asistente Adidu Migrasaun Ajente Xefe, Grigorio Soares Pinto, Asistente Adidu Edukasaun, José Maria Gonçalves, Adidu Saúde no Asistente, ekipa protokolu no funsionáriu hamutuk na’in 23 kompostu hosi sidadaun Indonésia na’in 16 servisu iha área administrasaun, motorista, seguransa no Jardineiru.














