Tve-t, Tersa-feira 06-01-2024 – Partido Frente Revolusionaria de Timor-Leste Independência (FRETILIN sigla português) Representa povu iha uma fukun Parlamentu Nasional preokupa maka’as kona ba situasaun ekonomika no falta politikas de diversifikasaun ekonomika husi IX Guvernu.
Ekonomia sai hanesan motor crucial hodi garante sustentabilidade estadu ida nia vida Tanba nee, IX Governu Konstitusional neebe mak lideradu husi Primeiro Ministro, Kayrala Xanana Gusmão, atu prudente iha politika diversifikasaun ekonomiku ida neebe mak estratejikamente bele kontribui ba kresimentu ekonomiku Timor-Leste nian, husi seitor Petroleo no Gas, Agrikultura, Peska, Turismo, Industria no manufatureira.
Deputada Cristina Yuri Rebelo Quintas relembra, Diskursu Primeiru Ministro durante Tomada de Posse, fo importansia ba politika re-estruturasaun ba instituisaun xave sira iha seitor ekonomiku nian, Timor Gap no ANPM hanesan promesa 120 dias ba servisu IX Governo Konstitusional.
Antes 120 dias promesas ne’e konklui ate hamosu empreza foun ida hanaran MURAK RAI. EP ne’ebe mak antes ne’e ho naran CMTL. Estruturalmente iha ona mudansa infelizmente la fo sentidu mudansa hanesan iha seitor ekonomiku. Iha programa do IX Guverno hatur mos nia prioridades lubuk ida, ida mak atu hakbiit futuru Nasaun nian liu husi investe iha setor ne’ebe produtivu liu alinha mos ho visaun ida atu bele promove dezenvolvimentu ekonomiku. Maibe, alokasaun orsamento ba setor ekonomia iha 2024, ho pursentu 7 deit.
Deputada bankada Opozisaun ne’e mos akresenta, Governu mos hato’o ona metas balun, ida maka atu hamenus 10% probreza no ida tan mak atu Alkansa taxa real hodi hasae produtu internal bruto (PIB/GDP) nao petrolifero de 5% iha tinan sira tuir mai. Hanoin ida furak, maibe nafatin ba Setor xave sira, hanesan: edukasaun, saude, bee mos no agrikultura, governu kontinua aloka orsamento neébe la sufficiente atu garante servisu ho kualidade ba bem estar do povu.
Nia resultado mak ita komesa hare dadaun ona, Sistema saude kuaze kollapsu, kuaze loron-loron povu halerik ba aimoruk neébe limitadu, ba fasilidades saude neébe la adekuadu, Sistema edukasaun neébe estagnadu, prekupasaun ba numero professors sira nebe la sufficiente, Sistema rekrutamentu no aprovisionamente balun la hatudu transparensia, desemprego neébe aumenta, ba kiak neébe halerik no ba foos folin neébe aas ba bebeik.
“Hanesan hau sublina iha leten katak seitor xave sira neebe mak sai hanesan motor aranka ba seitor ekonomia, sai hanesan fonte prinsipal ba kresimentu ekonomiku neebe sustentavel no resilente, maibe ne’e hanesan deit fantasia ida ba Timor-oan tomak tanba seidauk iha sintoma ida neebe mak hatudu IX Governu Konstitusional nia prioridade” Nia Dehan.
Nia haklean, iha Diskursu Primeiro Ministru tau prioridade mos ba 12 meses da Governasaun ne’ebe mak iha dokumentu diskursu “Nu. 3. HAHU PROCESSO DEZENVOLVE COSTA SUL” , nune’e Governu halo ona nia funsaun durante fulan 7 espera iha fulan lima tuir mai bele konklui assuntu relevante sira no hahu dadauk dezenvovimentu Kosta Sul.














