banner 928x800

Xanana Hamutuk Ho Komunidade Sira Sobu Estaka Ne’ebe Impede Estrada Taibessi-Haslaran

Tve-t, Dili Segunda -Feira(18/03/2024)  – Primeiru-Ministru, Kay Rala Xanana Gusmão akompaña hosi komunidade sira sabadu (16/03/24) lokraik tun direita hodi sobu sai staka ka pagar ne’ebé komunidade balun taka hodi inpende asesu estrada tama iha área Taibessi Haslaran, Dili.

Asaun espontania ne’e akontese hafoin, komunidade hato’o keixa no ba bolu direita Xefe Governu, Kay Rala Xanana akompaña hosi Ministru Obras Públika, Samuel Marçal no Sekretáriu Estadu Floresta, Fernando Viera da Costa hamutuk ho ekipa Bombeiros hala’o hela atividade tesi ai iha Taibessi, Dili.

Komunidade sira rasik hato’o ona karta ida ba Xefe Governu iha loron 07 Marsu 2024 hodi husu tulun atu fasilita asesu estrada. Nune’e Xefe Governu ho komunidade direita la’o ain ba haree direita kondisaun estrada no pagar ne’ebé komunide balun monta iha baliza uma oin hodi impende asesu ba estrada.

Depois halo observasaun, Xanana ho komunidade atus resin sobu sai kedas kalen ne’ebé na’in ba rai Eis Sekretariu Estadu Terres Prioridade, Mario Ximenes monta iha uma hodi muda sai hotu.

Agora ita  sobu sai kalen sira ne’e muda ba uma oin, depois ita hein nain mai para ita rezolve,” dehan PM Xanana hodi fó orientasaun.

Komunidade atus no Xefe Suku Kulu-Hun, Deus Dado Martins no Xefe Aldeia Sorumutu ba Dame, Gil Loro Marçal sente kontente hodi agradese ba Xefe Governu nia asaun.

“Ami agradese Avo Nana tun direita mai haree ami dalan, tanba senhor Mario Ximenes (Eis Sekretáriu Estadu Terres Prioridade VIII (Oitavu Governu) mak taka dalan hodi inpedese asesu ba estrada,” informa Komunidade Taibessi Haslaran, Natalina de Jesus Amaral.

Hafoin sobu tiha kalen hirak ne’e, Xefe Governu ho Xefe Suku Kulu-Hun, Deus Dado Martins no Xefe Aldeia Sorumutu ba Dame, Gil Loro Marçal hala’o kedas enkontru hodi fó orientasaun ba Ministru Obras Públika, Samue Marçal atu rezolve problema rai iha dalan juridiku hasoru rai na’in no buka meius hodi loke luan estrada iha tempu besik.

Tanba nesidade povu nian ne’ebé hato’o liu hosi pedidu ida ne’e, IX Governu fo knaar  tomak ba Ministru Obras Públika, Samue Marçal atu rezolve situasaun ne’e. Ministru tenki hetan apoiu juridiku hosi asesores ka advogadu hodi bele ko’alia ho Senhor Mario Ximenes. Ita impoin tanba interese komunidade nian, mais liu hosi dalan juridiku nian, ita dehan hei senhor (Mário Ximens) o lalika impede dalan, tanba interese povu nian boot tebes, o tenki koopera, se o hakarak lori kazu ne’e ba tribunál no sei nia (Maria) mai ameasa imi (povu), ha’u sei ba hatan iha tribunál hodi ko’alia ho juis sira atu haree interese povu nian maka tenki tau importansia,  tanba Mario Ximenes mai halo tiha pagar taka dalan, nia ba hela fali iha Aitudi-Laran, hosik fali komunidade mak terus,”dehan PM Xanana.

Xefe Governu mós asina kedas karta komunidade hodi haruka ba Advogadu atu lori karta ne’e ba Ministériu Públik hodi rejista bainhira na’in ba rai, Mario Ximenes lori kazu ne’e ba tribunál.

Iha dialogu ne’e, Xefe Suku Kulu-Hun, Deus Dado Martins esplika ba PM Xanana katak, durante ne’e, komunidade Taibessi Haslaran hasoru preokupasaun boot kona-ba direitu asesu ba estrada ne’ebé sai hanesan fatór determinante ida hosi fasilita komunidade atu hala’o movimentu.

“Ami komunidade Taibessi Haslaran durante ne’e asesu ba dalan jerál antigu ida. Kuandu iha tempu udan, ami labele asesu ba dalan antigu refere hodi halo atividade importante sira hanesan, eskola, servisu, ba trata moras no seluk tan. Tanba dalan fefere sai hanesan mota dalan ne’ebé ho korente makas, bele fó impaktu negativu ruma, liu-liu ba komunidade nian oan kikuan sira ne’ebé ba eskola, iha Eskola Bazika Doque de Keixas Bemori no seluk tan,” nia hateten.

Komunidade Taibessi Haslaran labele asesu urjente transporte hanesan ambulansia no transporte públiku ruma, bainhira iha inan isin rua sira atu partus, moras todan no mate ruma, familia tenki hasan hosi hela fatin hodi ba too estrada boot Bemori ou estrada boot Ponte Namoradu (Safaris) hodi asesu lalais ba transporte (karreta).

Alende ida ne’e, bainhira komunidade hetan problema hanesan ahi han uma oin fiu eletrisidade serkuitu, sira labele hetan tulun ruma ho lalais hosi Korpu Bombeiros no parte EDTL, tanba karreta hosi parte rua labele asesu ho lalais, tanba estrada la iha.

Ho preokupasaun sira ne’e hotu, Xefe Suku Kulu-Hun, Deus Dado Martins no Xefe Aldeia Sorumutu ba Dame, Gil Loro Marçal informa foin lalais sira hetan apoiu  Programa Nasionál Dezenvolvimentu Suku (PNDS) nu’udar oportunidade hosi IX Governu, hodi halo kontrusaun ba dalan jerál antigu ne’ebé komunidade Taibessi Haslaran asesu hosi kedas tempu Portugés too agora.

“Buat ne’ebé sai hanesan ami nia prekupasaun mak, primeiru, iha fulan Fevereiro tinan 2024 bainhira ekipa Programa Nasional Dezenvolvimentu Suku (PNDS) hamutuk ho Xefe Aldeia, delegada no delegadu suku Kuluhun nian mai halo survey (peskiza) ba dalan refere, tuir planu kumesa hahú atu halo konstrusaun, maibé programa ne’e hetan empedementu hosi Sr. Mario Ximenes hanesan Eis Sekretáriu Estadu Terras no Propriedade VIII (Oitavu) governu nian,” dehan xefe suku.

Bazeia ba empedementu ida ne’e, komunidade uma ka’in 100-liu hotu-hotu konkorda malu hodi kria ona enkontru ne’ebé akontese dala haat (4) hodi konvida, Mario Ximenes, liu hosi konvida verbal dala tolu (3) no fo konvite ofisiál dala ida (1) ho aprovasaun hosi Xefe  Aldeia Surrumutu ba Dame, Gil Loro Marçal no Xefe Suku Kulu-Hun, Deus Dado Martins atu hala’o enkontru hodi  ko’alia no tetu hamutuk hodi buka solusaun, maibé iha enkontru ne’ebé akontese dala haat (4), Mario Ximenes la-marka prezensa ho razaun ne’ebé la klaru hodi ameasa komunidade atu hasoru iha tribunál.

Segundu, iha loron 5 fulan Marsu tinan 2024 bainhira ekipa Programa Nasional Dezenvolvimentu Suku (PNDS) hamutuk ho Xefe Suku Kuluhun, Xefe Aldeia, delegada no delegadu, komunidade hotu tun direita ba dalan antigu refere kumesa hahú atu sukat, hodi kontinua ba prosesu konstrusaun, maibé programa ne’e nafatin hetan empedementu hos, Mario Ximenes ho razaun hanesan nain ba dalan pùbliku antigu ne’ebé durante ne’e komunidade asesu hahú hosi tempu Portugés até agora.

Ho empedementu hosi, Mario Ximenes, oras ne’e ekipa Programa Nasional Dezenvolvimentu Suku (PNDS) suspende tia programa konstrusaun ba dalan antigu publiku, ne’ebé tuir lolos atu realiza ona konstrusaun iha fulan Marsu tinan 2024 ne’e, ho razaun bainhira parte ne’ebé deklara nain ba rai la-asina deklarasaun hosi Programa Nasional Dezenvolvimentu Suku (PNDS) nian maka programa konstrusaun labele realiza.

Ho problema ne’e, PM Xanana sei husu ba Ministru Administrsaun Estatál (MAE), Tomas Carbal atu kontinua realiza programa PNDS iha bairru Taibessi Haslaran.Durante hala’o enkontru, Xefe Governu Xanana husu komunidade kontaktu direita Mario Ximenes nu’udar na’in atu partisipa hodi buka solusaun, maibé kontaktu númeru telefone mate.

Hafoin rezolve problema ne’e, PM Xanana ho ekipa Bombeiros kontinua hala’o atividade tesi iha iha Taibessi no kontinua apoia materiál kontrusaun ba uma komunidade nian ne’ebe hali boot tohar hanesan iha Taibessi.

 

 

 

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *