Tve-t Dili, 06/05/2024 -Relasiona ho loron Mundial Liberdade Imprensa nian iha loron 03 fulan maio tinan ne’e, maka Prezidente Konsello Imprensa ( KI) Timor-Leste Otelio Ote kongratula média sira hotu no fó parabensss ba jornalista sira hotu, maibe Liberdade Espresaun iha Timor-Leste Amaesadu ho hetan intervensaun husi Politika.
Loron mundial ba Liberdade Imprensa no Liberdade Espresaun ne’ebe mak kada tinan sempre selebra no loron ne’e hanesan lembransa ida hodi hatene atividade jornalista nia no mos Direto Espresaun ema hotu hotu iha Timor-Leste.
Presidente Konsellu Imprensa (KI) Otelio Ote hateten, Timor-Leste semlre Selebr mos Loron mundiál Imprensa, maibe Iha loron 16 de Outobru sai hanesan mos loron nasionál imprensa ba iha Timor-Leste.
“Loron 03 fulan maio hanesan loron mundial liberdade imprensa, loron 16 fulan outobro hanesan loron nasional liberdade imprensa, ita hotu hatene katak kada tinan iha organizasaun ida ho naran “jornalista sem fronteira” halo avaliasaun ba performalidade ba liberdade imprensa ba nasaun sira hotu iha mundu hanesan TL inklui nasaun ne’ebe mak naran tama iha lista organizasaun ida ne’e”. Hateten Presidente Konsellu Imprensa (KI) Otelio Ote bainhira prense konvite programa Q&A TVE nian(03/05)
Presidente Konsellu imprensa ne’e hateten, iha tinan 2022 ita tama iha pozisaun top 10 mundial ne’ebe mak anunsia iha tinan 2023 hau rasik mos partisipa no iha tinan 2020 Timor-Leste iha numeur 71 no iha tinan 2021 ita iha pozisaun 17 tama iha tinan 2022 ita tama iha pozisaun top 10 no iha tinan 2023 ita iha pozisaun ne’ebe mak tun ba iha top 20 ba ita TL pozisaun tun ba iha top 20 signigika “Kemunduran” ida husi tinan 2022 tamba husi eskada 10 no hakat tun husi numeru 10”. Hatutan nia.
Presidente ne’e mos kestiona katak Ita tian ne’e Timor-Leste okupa top 20 kompara ho Tinan kotuk Timor-Leste okupa Top 10 nune’e sai hanesan problema ida mai Timor-Leste maibe tenki laran metin nafatin tamba husi pozisaun top 20 ne’e mos hatudu dignidade ne’ebe mak di’ak, tamba nasaun Timor-Leste nafatin okupa do’ok husi nasaun sira balun hanesan Indonesia,Afrika no pozisaun iha sudeste aziatiku nafatin numeru 1 no valor ne’ebe konsege atinji mak 84 valor bo’ot iha nivel sudeste aziatiku,iha mundial mak ita nia pozisaun iha top 20 maibe iha aziatiku nafatin mantein iha numeru ida.
Nia hateten Objetivu atu ba ne’ebe no iha objetivu saida ita tau iha intinasaun kareira jornalista nian no intervensaun jornalista nian iha ita nia rai lori povu sira nia esperasaun sai duni realidade ida hodi hametin ita nia demokrasia hanesan nasaun ida ne’ebe iha media signifika nasaun ida iha demokrasia.
“Sasukat husi liberdade imprensa hare husi lejislasaun sira ita nia kondisaun orientel iha garante galae,konaba liberdade imprensa no mos ita nia produntu no lei sira iha garantia galae hare ba ita nia komunikasaun sosial ne’ebe mak di’ak iha sudeste aziatiku no mos nasaun sira seluk hare mos ba situasaun ekonomia iha rai laran ne’ebe lori imapku ba situasaun espesial ba media sira hodi ita atu hare espesial konaba atendementu ba pozisaun servisu nain sira iha media”. Hateten nia.
Nia hateten aspetu hirak ne’ebe sai kestaun ka valor, sira mos hare aspetu intervensaun husi politika ba iha sala redasaun sira no mos komprimisiu husi ita nia lider nasional sira konaba komprimisiu sira nian ba iha media sira nune’e hodi haburas liberdade imprensa nia iha ita nia rai husi parte hirak ne’e mak organizasaun sira hare ba buat hirak ne’e hotu iha ita nia rai maski sira iha rai do’ok maibe sira mos iha ema iha rai laran hodi kontinua monitoriza saida mak akontese iha ita nia rai laran.
Tanba ne’e presidente ne’e mos husu Husu atu halo refleksaun hodi hanoin kauza saida mak Timor-Leste tun ba iha top 20 iha komunidade media sira hodi hanoin no halo mos refleksaun kauza husi saida mak tun ba iha pozisaun top 20 no saida mak akontese iha tinan kotuk hodi lori ita tun mai iha top 20 no protesaun ba jornalista husi asesu informasaun no protesaun husi atividades jornalista nian iha kada loron hodi hatene ameasa psikolojika ba jornalista sira no mos ameasa fisika ba jornalista sira tamba dala barak parte PCIC halo notifikasaun ba jornalista sira hodi haruka ba hatan iha PCIC ne’e laos hanesan prosesu kultura husi produtu rezolve problma jornalistiku nian.
Nia afirma Iha nasaun ida bainhira jornalista atu hatan ba notifikasaun hirak ne’e bainhira tribunal mak sei fo sai notifikasaun hodi haruka jornalista ba hatan iha tribunal la’os ministerio sira no mos parte seluk, ne’e laos sai ona hanesan tradisaun jornalista nian tamba jornalista tenki proteje ninia fontes nune’e ninia fontes la bele sai ameasadu tamba deit produtu jornalistiku ida ne’e mak sai hanesan sasukat ba mundu sira hare ho ida ne’e mak ita tenki sofre husi top 10 tun ba top 20.
Enkuantu Iha lei komunikasaun hatun katak, hatuur kompensia konselho imprensa nune’e CI atu asegura liberdade asesu informasaun ba sidadaun hotu-hotu CI asegura mos liberdade espresaun, liberdade opiniaun tenki asegura liberdade imprensa no mos asegura liberdade editorial asegura hodi implementa mos kodigu etika jornalista nian ida nee mak iha ona relasaun ho media sira nian.
Alende ne’e mos Konsellu Imprensa KI mak sei atribui karteira profisional no hanaruk Durasaun karteira profisional sei dada hikas fali karteira profisional ba Ema Ne’ebe mak la hala’o nia Knaar iha Mundu Jornalista, Konselho imprensa mos iha kapasidade atu eleva kapasidade teknika no eleva kapasidade profisional no intelektual ba jornalista sira.
