banner 928x800

TIMOR-LESTE HO FILIPINA PRIORITIZA DEZENVOLVIMENTU REKURSU UMANU NO INTERKÁMBIU IHA NÍVEL HOTU

Manila, 09 – 10 Novembru 2023

Ho konvite husi Prezidente Repúblika Filipina, Ferdinand “Bongbong” Romaualdez Marcos Jr., Prezidente Repúblika Demokrátika Timor-Leste, S.E. Dr. José Ramos-Horta, hala’o Vizita Estadu nian iha loron 10 fulan-novembru tinan 2023. Prezidente Ramos-Horta hato’o nia apresiasaun no agradese ba hospitalidade k’manek ne’ebé simu no hato’o ba nia no nia delegasaun durante vizita ne’e.
Prezidente Ramos-Horta apresia tebes papél signifikativu ne’ebé forsa manutensaun pás Filipina nian hala’o iha Timor-Leste no hato’o ninia agradesimentu profunda no apresiasaun ba apoiu no kontribuisaun husi feto no mane sira ne’ebé ho aten-barani durante períodu krítiku ne’ebé ajuda restaura pás no estabilidade hafoin referendum iha 1999.
Prezidente rua ne’e avalia estadu atuál relasaun bilaterál iha dékada rua entre Filipina no Timor-Leste, amizade ida-ne’ebé hahú iha tinan 2002 bainhira asina ona Komunikadu Konjunta kona-ba Estabelesimentu Relasaun Diplomátika. Nasaun rua ne’e fahe hanoin katak sira atua ho respeitu ba malu no fahe valór komún demokrasia no direitus umanus no katak sei iha poténsia atu hakle’an liután kooperasaun entre nasaun rua ne’e.
Lider rua ne’e reafirma sira-nia kompromisu atu promove vizita no interkámbiu iha nivel hotu-hotu, ho objetivu atu hametin liután relasaun liuhosi enkoraja ofisiál sira atu uza mekanizmu diálogu polítika bilaterál ne’ebé eziste. Lider rua ne’e mós fó instrusaun ba departamentu governu relevante sira atu hahú haree fila fali no konvoka mekanizmu konsultasaun polítika tuir mai iha Timor-Leste hodi diskute kestaun oioin no dalan kooperasaun entre nasaun rua ne’e.
Lider na’in rua ne’e konkorda atu fó prioridade ba kooperasaun iha área ensinu superiór, saúde no Seguransa Sosiál no seluk tan, atu hadi’ak moris sidadaun sira. Atu nune’e, lider na’in rua ne’e dirije sira-nia ajénsia sira ne’ebé preokupa atu renova Memorandu Akordu Kooperasaun iha Ensinu Superiór no atu remata iha inísiu, negosiasaun sira kona-ba Memorandu Entendimentu ida kona-ba Kooperasaun Saúde nian, nune’e mós kona-ba Akordu Seguransa Sosiál no Servisu Aerea (ASA).
Filipina reforsa fila-fali ninia apoiu ba tempu naruk ba admisaun Timor-Leste nian nu’udar membru direitu tomak ASEAN nian. Timor-Leste hato’o ninia agradesimentu no atualiza informasaun kona-ba ninia esforsu no progresu sira iha implementasaun Roteiru ba Membru tomak Timor-Leste nian iha ASEAN.
Iha área Kooperasaun Téknika, parte rua diskute planu atu hatán ba dezafiu sosio-ekonómiku sira iha Timor-Leste. Filipina manifesta ninia disponibilidade atu fornese projetu kapasitasaun ba Timor-Leste, hodi konsidera esperiénsia Filipina nian no nesesidade Timor-Leste nian, hanesan parte ida husi kontribuisaun Filipina nian hodi suporta implementasaun inísiu adezaun Timor-Leste nian ba ASEAN. Lider na’in rua ne’e dirije sira-nia ajénsia relevante sira atu diskute detallu liu tan hodi asegura implementasaun projetu sira-ne’e ho susesu.
Prezidente Marcos Jr. no Prezidente Ramos-Horta mós troka opiniaun kona-ba rejiaun sira-ne’e, inklui mós dezenvolvimentu iha Tasi Xina Súl/ Filipina Osidental, no mós interese internasionál sira-ne’e.
Timor-Leste reafirma ninia apoiu ba kandidatura Filipina nian atu sai nu’udar membru naun permanente iha Konsellu Seguransa ONU nian ba mandatu 2027-2028.
TVE &  Mídia PR

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *