banner 928x800

Governo Sei Nomeia Estrutura Foun Raeoa-Zeems

Jornalista: Lidia Maral

 Governo Sei Nomeia Estrutura Foun Raeoa-Zeems

TVE-t,Dili,(04/01/2024)-Primeiru-Ministru, Kay Rala Xanana Gusmão informa iha tempu badak governu liu husi reuniaun Konsellu Ministru sei halo nomeasaun foun ba estrutura Rejiaun Administrativa Espesiál Oé-cusse Ambeno no Zona Espesiál Ekonomia Sosiál Merkadu (RAEOA- ZEESM).

Primeiro Ministro Xanana Gusmão hateten, Prezidente Repúblika, José Ramos-Horta rasik promulga ona lei kriasaun RAEOA -ZEESM,Iha parte seluk Primeiru Ministru Xanana dehan, governu hein nafatin Parlamentu Nasionál  hodi halo votasaun ba kandidatu Komisariu Anti Korrupsaun (KAK) iha tinan 2024 nia laran.

Antes ne’e, iha loron 20 novembru 2023 Parlamentu Nasionál (PN), liu husi reuniaun plenária aprova proposta-lei númeru 2/VI/1a, alterasaun datoluk lei númeru 3/2014, 18 juñu, ne’ebé kria RAEOA no estabelese ZESSM no Ataúro iha finál globál ho votu a-favór 41, kontra 0 no abstensaun haat (4). Ho aprovasaun ne’e meza envia ona proposta-lei rua refere ba iha Prezidente Repúblika hodi promulga,“kinta feira 04/01/2024.

Ministru Prezidénsia Konsellu Ministru, Agio Pereira, aprezenta proposta alterasaun lei RAEOA ne’ebé Governu aprezenta iha objetivu prinsipál lima.Objetivu dahuluk, hakarak atu hadi’a estatutu RAEOA no atualiza estatutu hodi hatudu mudansa iha jestaun administrasaun públika nasionál no finansa públika.

Alende ne’e Primeiro Ministro Kay Rala Xanana Gusmao hateten,Proposta ninia objetivu mak atu ajusta dispozisaun kona-ba relasaun tutela no superintendénsia ne’ebé Governu tenke ezerse, hanesan órgaun soberanu kona-ba rejiaun ne’e. Proposta ne’e mós propoin atu hametin mekanizmu kontrolu no autonomia orsamentál no finanseira RAEOA nian, nune’e bele hadia setór públiku administrativu,”informa PM Xanana.

Ho proposta lei ne’e, Governu propoin atu hasai posibilidade RAEOA nian iha rejime fiskál rasik, hodi mantein unidade rejime tributáriu nasionál.Maske nune’e, proposta ne’e sei permite hodi kria impostu espesífiku, taxa impostu nian ne’ebé la hanesan no atribui parte balun husi impostu ne’ebé kobra ona iha rejiaun hanesan reseita lokál.

Atu hasai lei númeru 3/2014, 18 juñu, konseitu kona-ba ordenamentu jurídiku estranjeiru, hanesan orden ezekutiva, ne’ebé laiha suporte konstitusionál no la tuir realidade lokál.Ida-ne’e sei permite katak RAEOA fó-sai regulamentu administrativu rejionál sira, bainhira regra sira-ne’e tuir lei ne’ebé vigora iha territóriu nasionál.

Atu integra norma sira-ne’ebé hatur ona iha dekretu-lei númeru 5/2015, 22 janeiru, ba lei númeru 3/2014, tanba Governu konsidera norma sira-ne’e tenke trata tuir lei husi Parlamentu Nasionál.Proposta ne’e buka atu estabelese ho lolo’os, asuntu sira-ne’ebé kompete eskluzivamente ba Governu no  matéria sira-ne’ebé bele delega ka bele halo de’it husi RAEOA.Asuntu sira hanesan defeza, seguransa, orden públika, relasaun externa, kooperasaun bilaterál no multilaterál no atividade petrolífera tenke nafatin iha kompeténsia eskluziva husi Governu”.

No ajusta estatutu RAEOA tuir klasifikasaun ne’ebé estabelese ona iha tinan 2022 husi Tribunál Rekursu, ne’ebé integra ba iha administrasaun indireta Estadu.Ida signifika katak, Prezidente Autoridade Rejiaun bainhira hala’o ninia kna’ar tenke presta konta ba Primeiru-Ministru kona-ba ninia serbisu no dezenvolvimentu sosiu ekonómiku rejiaun nian.

Hakarak atu delega definisaun husi zona espesiál sira dezenvolvimentu ekonómiku nian ba diploma ketak ida, tanba ne’e tenke retira referénsia sira hotu kona-ba ZEESM Oé-Cusse no Ataúro nian, husi lei númeru 3/2014, 18 juñu.

Entretantu, Prezidente Autoridade Rejiaun Administrativa Espesiál Oé-cusse Ambeno no Zona Espesiál Ekonomia Sosiál Merkadu (RAEOA- ZEESM), Arsenio Paixão Bano ho ninia estrutura rasik rezigna aan ona hodi aprezenta karta ba Konsellu-Ministru.

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *