banner 928x800

FRETELIN Husu Governu Hadi’a Jestaun Finansas Públikas

Tve-t Díli Segunda -Feira (18-03-2024) – Bankada Opozisaun Frente Revolusionaria Timor-Leste Independência (FRETELIN) iha uma fukun Parlamentu Nasional (PN) liu-husi  deklarasaun polítika, Bankada FRETILIN hakarak bolu atensaun ba IX Governu Konstituisionál, kona-ba sistema jestaun finansas públika espesialmente liga-ba lalaok ezekusaun orsamentu ho kategória transferénsia públika, neebé adopta no aplika lalaok jestaun finansas públika, iha Timor-Leste.

Deputadu José da Cruz hateten, Dala hira kedas ona Primeiru-Ministru IX Governu Konstitusionál ho ninian Membru Governu sira deklara ba públiku katak, durante mandatu VIII Governu Konstitusionál nian liu-liu iha períodu tinan 2021- too fulan Jullu 2023, iha orsamentu PNDS nian iha Millioens 30 liu mak lakon no lá fila ba kofre estadu.

Nune’e deputadu ne’e deklara, hakarak bolu atensaun dala ida tan no liu-liu ba IX Governu Konstitusionál katak programa PNDS la’os programa foun no programa nee implementa ona durante tinan 12 nia laran, desde kedas tinan 2012 ke membru governu sira neebé lidera ministériu kompetente ba programa PNDS ne’e rasik mak inklui mós atuál Ministru Administrasaun Estatal, no implementasaun orsamentu PNDS nian sempre haktuir deit ba ninian regras jestaun finanseira própriu neebé hatuur iha alínea 1 husi Artigo 14 husi Decreto Lei No. 8/2013 neebé aprova kona-ba rejime juridiku PNDS nian neebé hateten katak O PNDS é subsidiado pelo Orçamento Geral do Estado através de dotação inscrita no Ministério da Administração Estatal na rubrica de transferências públicas.

Nune’e, orsamentu PNDS ne’e ninian natureza tama iha kategória orsamentu transferência pública ne’ebé naturalmente ninian ezekusaun hanesan mós ho orsamentu sira ne’ebé Governu transfere ba organizasaun sosiedade sivil, konfisaun religiozos, organizasaun internasionais sira iha rai-liur ka iha rai-laran, no sira seluk tan, iha neebé orsamentu hirak nee wainhira too iha fim do exercicio orcamental kontinua hela nafatin iha benefisiario sira nian konta bankaria too programas ka atividades sira implementa hotu.

Iha sorin seluk, iha Artigo 20 husi Diploma hanesan mós mak estipula no dehan katak: “As transferências a título de subvenção a partir de dotações do Ministério da tutela estão sujeitas ao regime de gestão financeira estipulado na Lei n.o 13/2009, de 21 de outubro, e A supervisão e a fiscalização financeira da execução das subvenções públicas atribuídas às estruturas de suco seguem o regime previsto no Decreto do Governo n.o 1/ 2009, de 18 de fevereiro.

Deputadu ne’e deklara, Ironiku liu tan mak maski IX Governu Konstitusionál deklara osan 30 milloens liu maka lakon ka lá fila ba kofre estadu, felismente ho baze ba regra sira nee’ duni maka, Ministériu Administrasaun Estatal iha IX Governu Konstitusionál (ho autorizasaun Ministeriu Finansas nian), iha fulan Novembru 2023, maski iha tinan 2023 nian rohan ona sei kontinua halo tan transferénsia orsamentu hamutuk 22 Millioens (OGE 2023 nian) ba konta suku benefisiariu sira, no too iha 31 Dezembru 2023 ou too tinan nian rohan, orsamentu sira nee Ministériu Administrasaun Estatal IX Governu Konstitusionál nian lá entrega fali ba kofre estadu no husik nafatin hela iha konta bankária Suku benefisiariu sira nian hodi hein suku sira kontinua implementa orsamentu hirak nee iha tinan 2024 too remata sira nian projetu ka atividades dezenvolvimentu em curso.

Ho nune’e liu husi deklarasaun Bankada FRETILIN hakarak desmente ho sira ne’ebe kontinua deklara husi Primeiru-Ministru IX Governu Konstitusionál ho ninian membru governu sira ne’ebe  denunsia ba publiku katak VIII Governu Konstitusionál halo lakon osan liu 30 milloens ka lá fó fila ba kofre estadu nee lá loos no informasaun sira nee lá iha verasidade nem ituan mos, basá realmente komprovadu duni iha fiskalizasaun neebé Parlamentu Nasionál liu-husi Komisaun C halao ba Munisípiu Liquiça no Ermera iha semana hirak liu-ba, observa no konfirma ho loloos kedas ho Diresaun Servisu Munisipál PNDS nian katak orsamentu sira nee kontinua diponível hela iha konta bankária Suku benefisiariu sira nian, no dadaun ne’e orsamentu PNDS sira ne’e duni mak kontinua ezekuta hela iha Suku sira ho apoiu husi Ekipa Jestaun Suku (EJS) iha Suku benefisiariu ida-idak hodi finansia projetu infraestrutura eskalaun kiik liu-husi programa PNDS regulár neebé fó benefisiu direita ba populasaun sira nian moris (hanesan projetu estrada, irigasaun, no seluk-seluk tan), inklui Uma Naroman ba Povu neebé seidauk remata (neebé rejistradu no konsidera nuudar projeto emcurso ka ongoing project) desde VIII Governu Konstitusionál neebé FRETILIN viabiliza remata ninian mandatu governativa no too ohin loron.

Tambá nee, orsamentu PNDS hirak neebe temi ona durante nee hela iha konta bankaria suku benefisiariu sira nian, hodi kontinua implementa PNDS regulares no Uma Naroman ba Povu sira nebe seidauk konkluidu iha tinan 2023 too ohin loron.

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *