Tve-t, Dili (03/05/2024) : Sexta feira – Loron mundial liberdade imprensa proklama ofisialmente husi komselho jeral organizasau nasoens unidas (ONU) iha tinan 1993 bazea ba rekomendasaun husi enkontru jeral UNESCO nian iha tinan 1991 nu’udar resposta ida ba deklarasaun WINDHOEX ne’ebe organiza husi grupo jornalista iha Afrika iha tinan 1991.
Loron importante ne’e nu’udar instrumentu ba prinsipiu baziku liberdade imprensa liga ho prularismu no independensia media komemorasaun ne’e hanesan mos resposta ba importancia ba asegura liberdade imprensa iha mundu inklui iha Timor-Leste.
Iha tinan ida ne’e conselho imprensa foti pasu konkretu liu tan hodi hatan ba tema mundial loron liberdade imprensa mak”jornalista hasoru krize ambiemte” ne’ebe sei sai foku diskusaun prinsipal iha konferensia internasional forun dialogu Dili ba dala 6 sei hala’o iha loron 10 fulan maio.
Iha Timor-Leste aktualmente liberdade imprensa no liberdade espresaun la’o di’ak ne’ebe haforsa ho relatorio ne’ebe publika husi reportagen sem fronteira (RSF) iha tinan 2023 ne’ebe rekonhese Timor-Leste tama iha kategoria liberdade di’ak okupa numeru 10 husi nasaun sira seluk maske nune’e Timor-Leste labele orgulhu deit ho numeru ne’e maibe persija hadia iha parte fraku hirak ne’ebe mak sei existe hela.Tamba ne’e jornalista midia assosiasaun jornalista conselho imprensa no estadu Timor-Leste ninian respomsabilidade atu hadia parte fraku hirak ne’e.
To’o oras ne’e jornalista ne’ebe rejistadu no hetan ona karteira profisional husi conselho imprensa Timor-Leste hahu ija tinan 2017 to’o 2023 hamutuk ema nain 405 ne’ebe ativa 322 kompostu husi jornalista mane 209 no feto 133 enkuantu numeru ne’ebe pendente hamutuk ema nain 83 husi sorin seluk media ne’ebe rejistu ona iha conselho imprensa hamutuk 48.
Conselho imprensa Timor-Leste estabelese bazeia ba lei komunikasaun sosial Nu/5/2014 liu husi dekretu lei Nu:25/2015 bolu atensaun iha Timor-Leste ne’ebe konsagra ona iha konstituisaun RDTL artigu 40 no 41.
Liga ba komemorasaun loron mundial liberdade imprensa ne’e ami husu:
1.Apel ba ukun nain ne’ebe iha fatin ne’ebe deit atu kria kondisoes ba habuuras libetdade imprensa no liberdade espresaun nu’udar dalan importante ida ba haburas demokrasi ne’ebe dignu.
2.Publiku no ukun nain sira atu respeita profisaun jornalismu no midia iha Timor-Leste ne’ebe asume papel importante nu’udar pilar importante ida ba demokrasia iha Timor-Leste.
3.Apela ba jornalista no ekipa servisu redasaun midia atu nafatin kontinua mantein profisionalismu hakruk ba kodigu etika jornalismu hodi dignifika profisaun jornalismu.
4.Enkoraja maluk jornalista no midia matein independensia no imparsialidade atu publiku labele lakon sira nia direito atu asesu ba informasaun ne’ebe iha kualidade nu’udar direitu fundamental ne’ebe konsagra ona iha konstituisional RDTL.
5.Ba responsavel orgaun no meius komunikasaun sosial atu kria kondisaun servisu ne’ebe adekuadu ba jornalista sira hodi ezerse sira nia servisu no mos asegura servisu redaksaun ne’ebe independensia sem intervensaun poder politiku no poder ekonomiku.
6.Ami husu sekretario estadu komunikasaun sosial no Sekretario estadu formasaun profissional empregu atu kria politika hodi konsidera salario minimu ne’ebe dignu ba jornalista sira.
7.Husu mos ba Sekretario estadu komunikasaun sosial fo prioridades ba eleva kapasidade rekursu humanu iha setor komunikasaun sosial inklui kria lei lejislasaun hirak ne’ebe atu asegura nafatin liberdade imprensa no liberdade espresaun iha Timor-Leste.
8.Ikus ami apela ba publiku no responsavel instituisaun estadu wainhira iha kazu ne’ebe liga ho produtu jornalistika bele opta alternativa atu rezolve ho dalan mediasaun tuir lei komunikasaun sosial antes lori ba tribunal nu’udar meiu atu haburas liberdade imprensa.
