Tve-t Dili, Tersa-Feira 11/06/2024 –Bankada Frente Revolusionariu Timor-Leste Independensia ( FRETILIN) Liu husu plenaria Tersa-Feira ne’e deklara lamenta tebes ho konfrotu iha Fátima Portugal no solidariza matebian Domingos Do Rego.
Timor-Leste simu notisia ne’ebé triste no lamentável tebes, notisia ne’ebé fo sai kona-ba konfrontu entre joven timor-oan, iha domingu 2 juñu, madrugada, iha Portugal ne’ebe mak involve iha husu Joven Timor-oan sira.
“Lamentavel tebes tanba situasaun ida ne’e akontese iha fatin kultura Sarani Katolika nian, iha Santuáriu Fátima. Triste tebes tanba konfrontu ida ne’e rezulta timor-oan ida, joven ho idade 25 anos tenki lakon nia vida no nain lima seluk hetan kanek, Bankada FRETILIN hakarak solidariza ho familia ne’ebé lakon nian oan mane klosan ida, ne’ebé familia sira simu nia mate isin ho triste. No Rapidas melhores ba sira ne’ebe kanek no baixa hela iha Hospital”. Hateten Deputada Nurima Ribeiro Alkatiri iha Uma Fukun Parlamentu Nasional.
Deputada ne’e hateten, Situasaun ida ne’e, estraga imajen ita nia rain no difikulta liutan timor-oan sira ne’ebé hakarak buka moris iha Portugal. Tanba hafoin akontesimentu iha Fatima, loron ida tuir mai, segunda 3 Juñu, Governu Portugés altera ka muda kedas nia lei imigrasaun ho entrada em vigor imidiata, hodi hapara rejime exesional, ne’ebe bele permite entranjeiru ida tama iha Portugal ho vistu turista, depois buka servisu no hetan tiha servisu mak trata nia rezidensia liu husi manifesta nia interese.
“Husu ba autor sira atu kolabora ho prosesu justisa iha Portugal hodi responsabiliza hahalok ida-idak nian iha justisa nia oin, Husu mos ba Ministeriu Negosiu estranjeiru no Embaixada Timor iha Portugal atu akompaña nafatin sidadaun timor-oan sira ne’e” tenik Deputada Nurima.
Enkuantu Dadauk ne’e timor-oan liu rihun lima nulu mak imigra ba Portugal no hela iha Portugal hodi buka moris, barak husi númeru ida ne’e sei hela illegal. Ho entrada em vigor lei foun ne’e sei bele fo impaktu ba timor-oan sira ne’ebe agora iha hela Portugal bele hetan deportasaun, iklui Impaktu ida seluk mak, timor-oan sira ne’ebé agora planu hela atu ba buka moris iha Portugal no rai Europa seluk sai difisil ona tanba tenki hetan vistu servisu antes.
Tanba ne’e FRETILIN fo hanoin ba estadu Timor-Leste, liu husi nia orgaun soberania sira, atu assume responsabilidade hanesan estadu soberanu ida, atu kolabora ho estadu Portugés, hodi buka dalan hamutuk hodi tulun timor-oan sira respeita regra iha Portugal no garante estabilidade. Liu-liu, evita odiu no vingansa entre joven sira ne’ebé hela iha entranjeiru no iha rai laran atu labele daet fali ba joven seluk, iha fatin seluk.
“Ita asiste loron ba loron Joven timor-oan balun nia involvementu iha violensia aumenta ba bebeikn no dala barak liga ho organizasaun Arte Marsiais no Rituais. Reajen ne’ebé dala barak ita haré husi ukun nain no públiku mak julga kedas, sem buka hatene ninian kauza. Hanesan saida mak akontese iha Portugal, reajen ne’ebé ita nia Prezidente halo mak husu deportasaun no Primeiru Ministru nian mak haruka taka Arte Marsiais no Rituais. Akontesementu joven sira oho-malu laos foin primeira vez, maibé dala barak ona, iha Englatera, Indonezia no Portugal rasik, maibe ita la kohi atu aprende ho akontesimentu sira ne’e. Ita lakohi atu husu, tanba sa no oinsa joven sira ne’e ba to’o iha Portugal? Sira ba buka saida? Tanba sa mak sira involve iha Arte Marsiais no Rituais? Tanba sa Joven sira ne’e seidauk iha kapasidade naton atu halo desizaun ida diak ba nian-an rasik?”. Hateten Nia.
Nia deklaraal kestaun ida ne’e, FRETILIN nian hanoin katak estadu labele lakon kapasidade atu interven, liu husi regulariza no kontrola movimentu no pratika arte marsiais no rituais iha ita nian rain, hodi nune’e la bele husik ema ka grupu inresponsavel sira mak organiza no mentaliza fali ita nia joven sira. Parlamentu ida ne’e, bele hola nia papel atu produs lei sira ne’ebe fo biban ba Governu no instituisaun estadu sira atu regulariza no kontrola diak liutan organizasaun sira ne’e.
“Bainhira husik deit, no uza dalan simples hanesan taka deit, ita sei la rezolve problema maibe haburas problema no adia deit tempu atu nakfera. Estadu tenki hatudu nia kapasidade akolledor no protetor ba nia sidadaun, laos husik papel sira ne’e ba fali Organizasaun Arte Marsiais no Rituais sira mak halo. La bele uza deit joven no sira nian organizasaun iha tempu kampaña no buka votu maibe to’o ukun haluhan atu buka dalan ne’ebe diak liu ba sira”, deputadu ne’e argumenta.
Relasiona ho akontesementu iha Portugal, Bankada FRETILIN kontinua apela ba sidadaun hotu-hotu, iha rai laran no iha rai liur, atu hakribi violensia, garante Paz no estabilidade hodi kontribui ba dezenvolvimentu ita nian rain. Husu mos atu ita labele hare situasaun ida iha Portugal hodi ita halo diskriminasaun ba sidadaun seluk, liu-liu Portugés sira iha ita nian rain.
FRETILIN Apela ba organizasaun Arte Marsiais no Rituais ne’ebe existe, tenki kontrola nia membru sira, assume responsabilidade iha nivel individu nune’e mos nudar organizasaun, hodi kontribui ba hakotu siklu violensia, hodi evita odiu malu no vinga malu nafatin, ho nune’e ita bele kuda paz no estabilidade iha ita nia rain hodi loke dalan ba dezenvolvimentu.














