Tve-t,Dili,Sexta-Feira 14 /06/ 2024 –United states Agencia Internationál Development ho Guverno Timor-Leste Liu husi Ministeriu Saúde Sexta-Feira ne’e ensera Projetu Sustentabilidade Saúde iha Hotel Timor Dili.
“Eventu ne’e mos inklui ho lansamentu ba Atividade ho dokumentu prinsipál rua: “Finansiamentu Saúde no Jestaun Finanseira Públika iha Timor-Leste: Glosáriu,” no Matadalan Sistema Informasaun Jestaun Saúde.”
Enkuantu Atividade ne’e hanesan USAID nia inisiativa saúde prinsipäi ho totál osan millaun $17.2 atu promove sistema saúde ida-ne’ebé sustentavel no auto-finansia iha Timor-Leste.
Atividade ne’e atu Sustentabilidade Sistema Saúde halo kontribuisaun signifikante hodi haforsa sistema saúde Timor-Leste nian iha finansiamentu, governasaun no prestasaun servisu, Susesu prinsipál sira inklui progresu governasaun sistema saúde, estabelesimentu Unidade Finansiamentu Saúde (HFU) hodi tau matan ba Estratejia Finansiamentu Saúde Timor-Leste nian, no kriasaun Grupu Servisu Tekniku Sistema Informasaun Jestaun Saúde (HMIS) atu asegura hadi’a kualidade dadus ne’ebé la’n hela.
“Atividade Susesu husi Sistema Saúde USAID nian hetan liuhusi kolaborasaun besik ho Ministériu Saúde, parseiru dezenvolvimentu, FONGTIL, OSS, lider komunitáriu no membru komunidade sira,” dehan Embaixador Interinu EUA ba Timor-Leste “Estadus Unidus nafatin dedikadu atu responde ba dezafiu dezenvolvimentu Timor-Leste nian liuhusi hasa’e kapasidade umanu, habelar dezenvolvimentu forsa traballu, no hametin governasaun no sustentabilidade saúde nian.”
Entertantu Atividade ne’e mós hadi’a prosesu foti desizaun neʼebé bazeia ba dadus liu husi hasa’e kapasidade atu prodús no uza dadus ho kualidade, ne’ebé rezulta aumentu signifikativu iha relatóriu dadus submeter tuir tempu no kompletu iha munisípiu 13. Atu responde ba kestaun kona-ba jestaun organizasional iha Ministeriu Saúde (MOH), Atividade ne’e parseria ho S. João de Deus Saúde Internasional (Saint John of God International Health – sigia inglés SJGIH) hodi implementa programa dezenvolvimentu lideransa nian ba Diretor sira husi MOH no Institutu Nasional Saúde Publika (INSP-TL).
Tanba ne’e jestaun forsa servisu saúde nian, atividade ne’e dezenvolve ona deskrisaun servisu no manual avaliasaun dezempeñu 40 atu promove jestaun rekursu umanu bazeia ba kompetensia no méritu, Asosiasaun Médika Timor-Leste (AMTL), ne’ebé hetan apoiu husi atividade ne’e, kolabora ho MOH hodi estabelese padraun kompetensia dahuluk nasaun nian no kódigu étika ba médiku sira.
Atividade ne’e habelar monitorizasaun saúde komunitária liu husi estabelesimentu asembleia saúde suku tha suku 19, fasilita diálogu komunitária no dezenvolve planu asaun lokál ba inisiativa mudansa habalok sosial sira. Ibe más envolvimentu sívika no advokasia hodi apoia kriasaun Rede Saúde Timovi Leste (REBAS-TL), rede saúde nasional dahuluk husi organizasaun sosiedade sivil (CSO), agora sai hanesan parseiru prinsipäl ida ba MOH.
Aleinde ne’e, Atividade ne’e aselera asesu ba vasinasaun COVID-19, parseria ho MOH no Hamutuk Nasaun Saudavel (HAMNASA) hodi administra doze vasina lu 80,000 iha munisipiu sira hokobertura vasina ne’ebé kiük.
Portantu Liu husi USAID, Embaixada Estadus Unldus nian ba Timor-Leste kontribui besik tokon $92 entre tinen 2021 no 2025, hodi reforsa ekonomia Timor-Leste nian no promove governasaun di’ak. Dezde Timor-Leste nia independénsia, USAID kontribui ona liu tokon $323, hodi promove dezenvolvimentu inkluzivu no pasifika ba nasaun ida-ne’ebė prosperu, saudavel no auto-konfiansa.
Partisipa iha ne’e Vise-Primeiru-Ministru Mariano Assariami Sabino Lopes, Ministra Saúde Elia Antonio de Araujo dos Reis Amaral, Embaixada EUA Timor-Leste Enkaregadu ba Negósiu ka Interinu Marc A. Weintstock, no ofisiál xave sira seluk, doadór no parte interesada husi komunidade.














