INTERVISTA ESKLUZIVA ( FOKUS DADER ) Edisaun, Sexta Feira, 06 Outubro 2023
- Vitor ( Host) : Mais ou menus ita nia konesimentu kona ba lider Supeior PCIC nian to’o ne’ebe?
- Nelson (FM) : Relasiona ho kazu polemika kona ba krime burla agravadu no abuzu poder iregularidade sira ne’ebe mak akontese iha PCIC ne’e fo sai husi Media HATUTAN, entaun bainhira Media Hatutan fo sai nee sai ona hanesan debate públiku ida iha sociedade. entaun Fundasaun Mahein hare katak ida ne’e labele fo incerteza ida. Ho ida ne’e Fundasaun Mahein nia ezijensia tenke iha investigasaun superior ida iha PCIC tamba tuir observasaun rona no analiza krime oi-oin ne’ebe mak temi iha PCIC ne’ebe mak akontese, entaun Fundasaun Mahein nia hanoin katak presiza iha investigasaun ida nune’e bele hatene certeza kona ba problema sira, tamba ema sira ne’ebe mak servisu iha PCIC laran, antes iha desizaun tribunal labele iha naran foer iha públiku, maibe tenke iha investigasaun atu nune’e bele hatene certeza kona ba kazu ne’e akontese , entaun tuir prosedimentu no prosesu legal sira ne’ebe iha hodi prosesu tuir ita nia lei.
- Vitor ( Host) : Razaun Fundamental ida Fundasaun Mahein Ejize Investiga Superior nian oinsa?
R. Nelson (FM) : Razaun mak ne’e primeiru notisia ka alegasaun mal administrasaun burla krime, agravadu no iregularidade ne’e prega ona ba sira, entaun publiku kondena katak sira envolve iha krime hanesan ne’e. Ita nia lei bainhira seidauk iha desizaun tribunal ema ida seidauk sala, tamba ne’e presiza halo klarifikasaun no investigasaun ida klean atu hatene certeza kona ba krime sira ne’ebe prega ba superior sira no PCIC sira ne’e certeza duni ka lae, ne’e tenke atravez husi investigasaun ida ne’ebe klean mai husi instituisaun Estadu liu-liu hanesan Prokurador Jeral Repúblika, sira neebe mak bele halo inkeritu ba kazu sira ne’ebe mak alega ba situasaun PCIC, seluk fali mos ita presiza iha komisaun ida husu Parlamentu atu bele kria komisaun eventual ida atu halo investigasaun, atu komisaun ne’e mai husi bankada hotu-hotu nune’e nu’udar komisaun independente, ida ne’e bele fo rekomendasaun ba governu atu nune’e bele kria planu reforma ida ne’ebe mak nesesidade instituisaun nian. - Vitor ( Host) : Ita bele esplika oituan kona ba halo konferensia de imprensa iha dia 05, saida mak ita relata iha ne’eba?
R. Nelson (FM) Iha konferensia imprensa ne’e ami sita kona ba saida mak media hatutan fo sai, primeiro sita kona ba iha deskonfiansa envolvementu husi superior PCIC nomeasaun kargu xefia ne’ebe mak ninia edukasaun no eskola sekundaria deit ne’ebe nomea sai xefia hahu husi 2015 no dadaun ne’e nomea tan ba 2025, entaun tuir informsaun ne’ebe mak Media HATUTAN fo sai katak ema ida neebe mak envolve ka temi iha naran ne’ebe nia hetan tan nomeasaun ba xefe departamentu ba 2025 ne’e iha ona alegasaun krime balu neebe mak iha ona tribunal ne’ebe lolos ne’e labele hetan tan nomeasaun ida seluk Alkatiri kazu ne’ebe mak ema pessoal refere mos utiliza edifisiu PCIC nian hodi resolve problema partikular balu nune’e mos hetan osan husi ema balu neebe mak selu hamutuk 700 dolar. Media HATUTAN mos fo sai katak, superior PCIC mos fo kilat ba nia oan hodi tuir treinamentu tiru nian iha Munisípiu Likisa no mos informasaun sira seluk ne’ebe mak hatudu abuzu poder ne’ebe mak media hatutan fo sai.
- Vitor ( Host) : Ko’alia kona ba Investigasaun kle’an, PCIC mak halo Investigasaun kona ba kazu ruma, se wainhira auotridade PCIC mak halo fali kazu ruma hanesan ne’e se mak kompetensia atu halo Investigasaun kle’an ba sira?
- Nelson (FM) : Ami Fundasaun Mahein nia rekomendasaun tolu hanesan, Primeiru, husu ba Parlamentu Nasionál atu kria komisaun eventual nu’udar komisaun independente ida nune’e bele rekomenda ba governu hodi halo reforma ba nia. Segundu, Presiza prokurador jerál mak tenke halo investigasaun ba kazu sira ne’ebe komete husi PCIC no superior PCIC nian, tamba sira mak nu’udar fiskalizador ba lalaok orgaun PCIC nian atu halo fiskalizasaun no inkeritu ba abuzu poder ba kazu sira neebe mak alega nu’udar deskonfiansa superior PCIC nian entaun sira iha direitu para atu halo Investigasaun.
- Vitor ( Host): Kazu sira ema asumi kargu tinan barak, ne’e iha ka lae desizaun ruma atu nune’e bele rezolve kona ba ne’e ?
- Nelson (FM) : Tuir lei kona ba PCIC nian iha ne’eba superior sira katak sira presiza assume kargu iha período tinan rua, maibe lei orgânika PNTL nian mos la esplika klaru kona ba tinan rua ne’e extensaun ne’e ba tan dala hira, entaun tuir ami nia analiza katak, ida ne’e iha desizaun politika ne’ebe mak durante ne’e superior PCIC sira assume kargu too tinan walu resin ona, entaun kuandu asume kargu tinan 8 resin iha ona ida ne’e mos fo vantajem ba sira, sira bele komete kazu sira ne’ebe maka deskonfiansa ne’ebe fo sai husi Media HATUTAN. Ida ne’e la’os akontese deit iha PCIC maibe bele mos akontese iha instituisaun seluk tamba ne’e mak atu halo prevensaun di’ak liu instituisaun estadu sira ne’ebe mak iha superior sira ne’e asume kargu labele liu mandatu ne’ebe mak lei fo karik presiza halo extensaun entaun tenke iha nomeasaun foun fali hodi nune’e bele iha informasaun sira seluk ne’ebe iha atu oinsa mak bele tetu no presta superior sira ne’ebe mak assume tiha ona sira nia atinjimentu durante sira lidera ne’e oinsa no sira nia lalaok lideransa durante mandatu, ida ne’e hodi sukat buat sira ne’e hotu ema ne’ebe mak lidera instituisaun sira.
- Vitor ( Host): Se wainhira ema ida hetan hela kazu ruma ne’ebe Rejisto hela iha Ministeriu Publiku no nia nafatin lidera iha instiuisaun ida, ne’e oinsa ?
- Nelson (FM) : Kuandu ema ida iha kazu tamba komete krime ne’ebe existe ona iha Ministeriu Publiku no Tribunal, nia labele hetan promosaun ruma ou asume kargu ruma hanesan kargu publiku atu nune’e nia bele foka liu ba kazu ne’e, bainhira iha ona desizaun tribunal katak ema ne’e la sala ona entaun nia bele kontinua asume fali kargu.
- Vitor ( Host) : Se ema ne’e hetan kazu hanesan ohin temi, depois nia nafatin asume kargu hanesan ohin temi ne’e kontra lei ka lae?
- Nelson (FM) : Hanesan ohin temi ona lei orgânika PCIC nian ne’e la esplika klaru kona ba pozisaun tinan rua ne’e maibe extensaun ne’e dala hira, maibe alegasaun sira ne’ebe mak fo sai husi média ne’e deskonfiansa di’ak liu mak iha Investigasaun ida kona ba alegasaun ne’e atu nune’e iha mudansa ruma kona ba ema ne’e komete buat ruma resultadu Investigasaun kona ba kazu sira ne’ebe mak alega ba nia ne’e la certeza entaun nia bele kontinua nafatin maibe kuandu nia envolve tenke tuir prosesu iha Tribunal hodi tuir lei ne’ebe mak iha. importante mak governu kria mekanizmo ida ne’ebe alegasaun sira ne’e iha no kria investigasaun ida ne’ebe mak klean atu nune’e labele halo foer ema nia naran kuandu ema seidauk komete, kuandu nia la involve kazu ne karik nia bele halo nia knaar ho di’ak, maibe agora hanesan ne’e ona publiku nia deskonfiansa ne’e maka’as sem investigasaun ne’e la diak ho nune’e mak tenke iha investigasaun ne’ebe kle’an.
- Vitor ( Host) : Fundasaun Mahein sempre hare kona ba krime sira seguransa nian, se ajente polisia ida mak fo armas ba nia oan wainhira nia uza civil ne’e krime ka lae?
- Nelson (FM) : Armas ne’e estadu nian, ita nia konstitusaun RDTL hatete katak armas ne’e fo deit ba instituisaun rua hanesan Militar no Polísia, maibe iha mos lei PCIC nian sira bele dehan katak sira bele lori kilat bainhira presiza. agora kazu ne’ebe akontese ba superior PCIC fo kilat ba nia oan ne’e iha eventu ida ne’ebe mak treinamento kilat nian iha Munisipiu Likisa. Pesoal superior PCIC nia oan nia la asume kargu hanesan membru PCIC ou nia asume kargu publiku nia ema sivil ne’e la merese atu fo tamba lei autoriza no hetan treinu tiru kilat. Se Investigasaun mak fo sai resultadu katak ida ne’e serteza, entaun superior ne’ebe mak fo kilat ba oan nia responsabilidade legalmente iha tribunal tamba ne’e krime.
- Vitor ( Host): Oinsa ho problema sira seluk ne’ebe oras ne’e dadaun hanesan ezijensia ba investigasaun, alende ita halo deit konferensia imprensa mak solusaun ou oinsa ita nia kontinuasaun ba ezijensia klean ba Investigasaun klean ba superior PCIC?
- Nelson (FM) : Dadaun ne’e husi Gabinete Primeiro Ministru doutor Lúcio Lobato ne’ebe mak halo ona enkontru para sira hare ida ne’e, maibe informasaun alegasaun husi PCIC sira envolve krime ne’e sai ona debate publiku , labele husik deit hanesan ne’e ami hanoin katak presija klarifikasaun klean husi instituisaun legal sira, ema ka hanesan Parlamentu atu kria Komisaun Eventual ida, ida seluk tan halo inkeritu ou halo Investigasaun tenke mai husi prokurador jeral halo serteza kabe ba lei.No ami nia komunikadu imprensa ne’e bolu atensaun ba instituisaun estadu para atu bele Investigasaun kle’an.
- Vitor ( Host): Foin liu ba ita hare iha entrevista ida superior PCIC no nia la halo komentariu kona ba fo kilat ba nia oan iha fatin treinamentu , ne’e ita nia analiza ne’e oinsa?
R. Nelson (FM) : Agora dadaun processu Investigasaun seidauk iha foin mak iha alegasaun ne’ebe mak Superior PCIC husu media fo sai evidensia ne’ebe mak ohin temi ona. - Vitor ( Host) : Hare ba kazu sira hanesan fatin ba resolve problema assuntu privadu iha edifisio PCIC no Fo Kilat ba nia oan, se ida ne mak tebes oinsa ita nia pojisaun hodi nafatin informa ba militar sira atu nune’e ba oin bele asegura ida ne’e?
- Nelson (FM) : Iha Konstitusaun RDTL hatete Militar sira mak bele rai, lori no utiliza kilat no bandu ba ema sivil atu utiliza
- Vitor ( Host): Kona ba kazu ne’e Fundasaun Mahein nia ezijensia sira no nia advokasia nia procesu to’o iha ne’ebe?
R. Nelson (FM) : Advokasia ba assuntu ida ne’e mak horiseik halo konferensia imprensa no publiku mos hatene ona no ajuda instituisaun sira ne’ebe mak hanesan Parlamento , Governo, Prokurador Jeral República, sira hatene ona no sira exercício tuir lei mandatu ba rekomendasaun ne’ebe ami fo ona. - Vitor ( Host) : Bele hato’o hela rekomendasaun ruma ba entidade relevante sira no toma atensaun ba procesu investigasaun nee?
R. Nelson (FM) : No ami husu ba Governo atu utiliza lei hodi reforma e programa nunu governu nian mos iha sei utiliza programa hodi reforma, ami suporta tebes sira nia programa.
No mos kontinua nafatin rekomenda ba Prokurador Jeral atu inkeritu no Investigasaun ba kazu ne’ebe alega ona superior PCIC atu nune’e bele klareza ida Ne’ebe mak di’ak no hatene kazu ne’e nia certeza.
Televizaun Edukasaun Timor Sai Inspirasan Ba Futuru
Hare Mos Vidio Intervista Iha FOKUS DADER ( Iha Kanal tvet )
